कॅपचा कशाला?

बरेचदा वेबसाइटवर लॉगिन करतांना CAPTCHA दिसतो, ज्यात आपल्याला अतिशय साधे प्रश्न विचारतात जसे की 3+7 किती हे सांगा, किंवा बाजूला चित्रात दिलेली अक्षरे टाईप करा, म्हणजे तुम्ही मानव आहात हे सिद्ध होईल. म्हणजे मानवाव्यतिरीक्त इतर कुणाला म्हणजे कॉम्प्युटर किंवा एआयला 3+7 हे गणित येत नाही किंवा अक्षरे ओळखता येत नाहीत, असा याचा अर्थ घ्यायचा का?

त्याचे उत्तर 'नाही'असे आहे. मग वेबसाइटवर कॅप्चा का विचारला जातो? त्याचे खरे कारण खालीलप्रमाणे आहे.

1. गणिताची परीक्षा नाही: कॅप्चा विचारताना वेबसाइट तुमचा गणिताचा पेपर घेत नसते.

2. मानवी वर्तनाची ओळख: मुख्य हेतू हा आहे की तुम्ही मानव आहात की एखादा रोबोट (बॉट). तुम्ही जेव्हा '3+7' चे उत्तर टाईप करता किंवा 'मी मानव आहे' यावर क्लिक करता, तेव्हा कॉम्प्युटर तुमची ती क्रिया आणि तुमचे वर्तन तपासतो.

3. बॉटस आणि मानवातील फरक: मानवी कृती नेहमीच अगदी अचूक आणि ठराविक नसते. माऊस फिरवणे, क्लिक करणे यात एक नैसर्गिक अनियंत्रितपणा असतो. याउलट, बॉटस (Automated Scripts) अगदी ठराविक आणि वेगवान कृती करतात. एआय हे ओळखते की तुम्ही नैसर्गिकरित्या माऊस फिरवता की नाही. 

4. वेबसाइटची सुरक्षा: कॅप्चा हे वेबसाइटला स्पॅम आणि स्वयंचलित बॉटस (Automated Scripts) पासून वाचवण्यासाठी असते. जर बोट्सने हजारो वेळा लॉगिन करण्याचा प्रयत्न केला किंवा डेटा चोरण्याचा प्रयत्न केला, तर कॅप्चा त्यांना रोखू शकतो.

सारांश: कॅप्चा हे एआयची बुद्धिमत्ता मोजण्यासाठी नाही, तर वेबसाइटला स्वयंचलित प्रोग्राम्सपासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी एक सुरक्षा उपाय आहे. एखादा हॅकर स्क्रिप्ट वापरून किंवा बॉट वापरून वेबसाईटला हानिकारक उद्देशाने लॉगिन करत असेल तर ते ओळखायला कॅप्चा वापरला जातो.